Czasami trzeba wybierać, gdzie chce się być i co chce się zobaczyć. Nie można mieć wszystkiego, nie można wszystkiego doświadczyć. To, że coś jest mi dane oznacza często, że z czegoś musiałam zrezygnować. Ot, życie. I dlatego tej wiosny nie pojadę do raju, choć może miejsce, do którego się wybieram, zachwyci mnie bardziej, niż się tego spodziewam.
Od wielu lat wiosną pojawiam się w Słońsku na zlocie obywateli Rzeczpospolitej Ptasiej. Jeżdżę tam, żeby spotkać się z przyjaciółmi i z miłośnikami ptaków. Jeżdżę tam z sentymentu, który mam do tego miejsca, bo przeżyłam w nim tyle zachwytów, że może starczyłoby na niejedno życie. Słońsk. Rzeczpospolita Ptasia. Park Narodowy Ujście Warty. Raj. Nie tylko ptasi, ale także ludzki raj.
Pierwszy raz pojechałam do Słońska za sprawą Marka Pióro, autora książek o ptakach, z którym od lat łączy mnie przyjaźń i pasja pisania. Co to była za wyprawa! Pierwszy raz w życiu widziałam ostrygojada. Podczas jednego ze spacerów naszłam na kanał, w którym kąpały się wolno biegające konie. Od prezydenta Rzeczpospolitej Ptasiej usłyszałam opowieść o butkach szczęścia, czyli o łapciach z lipowego łyka, które ze Wschodu przywiozła ze sobą jedna z repatriantek. I choć byłam tam sama, w żadnym momencie nie czułam się samotna, bo w najmniej spodziewanych momentach trafiałam na przewodników i ludzi, którzy obdarzali mnie dobrym słowem.
Później w Słońsku przez wiele lat bywałam co najmniej raz w roku. Krwawodzioby, płasknosy, bataliony, kanie, kazarki egipskie, ohary, pójdźki – pewnie długo mogłabym wymieniać gatunki ptaków, które po raz pierwszy zobaczyłam właśnie w Słońsku. Równie długa byłaby lista nazwisk ludzi, których tam poznałam. Nawet nie spróbuję wymieniać tych najważniejszych z obawy, że kogoś pominę, ale właśnie ci ludzie, rozmowy z nimi, kształtowały moje patrzenie na przyrodę. A ile zawdzięczam im filmowych i literackich zachwytów!
Tak, Słońsk zawsze będzie dla mnie ważnym miejscem. Rajem, do którego chętnie się wraca. Miejscem, w którym mam już znajomych, przyjaciół i ulubione miejsca na spacery. W tym roku zlot obywateli Rzeczpospolitej Ptasiej zaplanowano na 22 kwietnia. Byłam w innej stronie świata i choć moja wędrówka zahaczyła o ujście Warty do Odry, to nie dane mi było zdeptać ptasich ścieżek.
Gdyby jednak ktoś chciał zajrzeć do Słońska, to zacznijmy opowieść od tego, czym jest Rzeczpospolita Ptasia, czyli „demokratyczne państwo bez wiz i granic, za to z prezydentem, flagą i własną konstytucją oraz zbiorem przepisów zebranych w kodeksie obserwatora ptaków”. Powołano ją za sprawą Towarzystwa Przyjaciół Słońska, które działa od 2001 roku i z rozmachem promuje walory turystyczne tej położonej w pobliżu Kostrzyna nad Odrą miejscowości. Rzeczpospolita Ptasia ma swoich obywateli (paszporty zdobyć można w biurach paszportowych na ul. Puszkina 44 w Słońsku, na Stacji Pomp, w Jamnie oraz… przez internet), którzy raz w roku spotykają się w Słońsku na zlocie wypełnionym przyrodniczymi prelekcjami, spacerami i wystawami.
Rzeczpospolita Ptasia oficjalnie granic nie ma, jednak umownie obejmuje obszar związany z ujściem Warty. Dzięki działaniom Towarzystwa Przyjaciół Słońska wytyczono tu sześć tras o łącznej długości 72 km. Można więc zgłębiać ptasie tajemnice między innymi na szlakach zimorodka, gęgawy, dudka czy kani. Obowiązkowym miejscem, na które trzeba się wybrać jest betonka, czyli droga z płyt betonowych, ciągnąca się wzdłuż Postomii. Wiosną, gdy woda stoi wysoko, a łąki zamieniają się w ogromne rozlewiska, można tu obserwować bataliony, ostrygojady, bieliki i przeloty tysięcy gęsi i żurawi.
Kolejnym kultowym miejscem jest usadowiona na wałach Stacja Pomp. Powstała w 1910 roku i działa do dzisiaj. Jej zadaniem jest odprowadzenie nadmiaru wody z łąk znajdujących się po jednej stronie wału przeciwpowodziowego na teren zalewowy Warty. Od wczesnej wiosny po jednej stronie wału pasą się konie i krowy, podczas gdy po drugiej stronie na rozlewiskach w najlepsze trwają lęgi ptaków. Gdy woda schodzi i odsłania pastwiska, zaczyna się wypas zwierząt na znajdujących się tam łąkach.
Historię regionu oraz Słońska (stolicy brandenburskiego baliwatu zakonu joannitów) poznać można na Wystawie Pamiątek Regionalnych. Przy kościele znajdują się także ruiny zamku joannitów, który zniszczony został przez pożar. Niedawno powstał Ośrodek Muzealno-Edukacyjny Parku Narodowego „Ujście Warty”.
Czego by jednak nie napisać, to i tak nie odda to słońskiego klimatu. Tam trzeba po prostu pojechać i przeżyć wieczorny przelot wielu tysięcy gęsi. Trzeba usiąść na wale i wsłuchać się w rozśpiewaną wieczorną ciszę, gdy w chórze żab solówki ciągną kosy, słowiki, łozówki i inne drobne ptaki. Trzeba przeżyć wschody i zachody słońca nad rozległymi rozlewiskami, poczuć zapach dymu z tlących się balotów siana, który chronić ma krowy i konie przed meszkami. Trzeba zobaczyć biegające wolno stada koni, poczuć zapach nagrzanych słońcem łąk. Usiąść i pobyć tam w czasie rzeczywistym, bez rozpamiętywania przeszłości i bez wybiegania w przyszłość. Po prostu pobyć tu i teraz w raju. W ptasim raju.
